सामग्री पर जाएँ
मुख्य मेन्यू
मुख्य मेन्यू
साइडबार पर ले जाएँ
छिपाएँ
मार्गदर्शन
मुखपृष्ठ
हाल में हुए बदलाव
बेतरतीब पृष्ठ
मीडियाविकि के बारे में सहायता
भारतपीडिया
खोजें
खोजें
दिखावट
खाता बनाएँ
लॉग-इन करें
व्यक्तिगत उपकरण
खाता बनाएँ
लॉग-इन करें
लॉग-आउट किए गए संपादकों के लिए पृष्ठ
अधिक जानें
योगदान
वार्ता
"
रामभद्राचार्य
" (अनुभाग) सम्पादित करें
पृष्ठ
चर्चा
हिन्दी
पढ़ें
सम्पादित करें
स्रोत सम्पादित करें
इतिहास देखें
उपकरण
उपकरण
साइडबार पर ले जाएँ
छिपाएँ
क्रियाएँ
पढ़ें
सम्पादित करें
स्रोत सम्पादित करें
इतिहास देखें
सामान्य
कड़ियाँ
पृष्ठ से जुड़े बदलाव
विशेष पृष्ठ
पृष्ठ की जानकारी
दिखावट
साइडबार पर ले जाएँ
छिपाएँ
चेतावनी:
आपने लॉग-इन नहीं किया हुआ है। अगर आप सम्पादन करते हैं तो इस पृष्ठ के सम्पादन इतिहास में आपका IP पता दृश्य होगा। अगर आप
लॉग-इन
करते हैं या
खाता बनाते हैं
तो दूसरी सुविधाओं के साथ-साथ आपके सम्पादनों का श्रेय आपके सदस्यनाम पर दिया जाएगा।
ऐन्टी-स्पैम जाँच। इसे
नहीं
भरें!
== साहित्यिक कृतियाँ == जगद्गुरु रामभद्राचार्य ने ८० से अधिक पुस्तकों और ग्रंथों की रचना की है, जिनमें से कुछ प्रकाशित और कुछ अप्रकाशित हैं। उनकी प्रमुख रचनाएँ निम्नलिखित हैं।<ref name="dinkarbiblio"/> === काव्य === [[चित्र:JagadguruRamabhadracharya006.jpg|thumb|right|अक्टूबर ३०, २००२ को श्रीभार्गवराघवीयम् का लोकार्पण करते हुए भारत के तत्कालीन प्रधानमंत्री श्री [[अटल बिहारी वाजपेयी]]। जगद्गुरु रामभद्राचार्य बायीं ओर हैं।]] ; [[महाकाव्य]] * ''[[श्रीभार्गवराघवीयम्]]'' (२००२) – एक सौ एक श्लोकों वाले इक्कीस सर्गों में विभाजित और चालीस संस्कृत और प्राकृत के छन्दों में बद्ध २१२१ श्लोकों में विरचित संस्कृत महाकाव्य। स्वयं महाकवि द्वारा रचित हिन्दी टीका सहित। इसका वर्ण्य विषय दो राम अवतारों ([[परशुराम]] और राम) की लीला है। इस रचना के लिए कवि को २००५ में संस्कृत के [[साहित्य अकादमी पुरस्कार]] से सम्मानित किया गया था।<ref name="sa2005">{{cite web | title = साहित्य अकादमी सम्मान २००५ | year = २००५ | publisher = नेशनल पोर्टल ऑफ इण्डिया | url = http://india.gov.in/knowindia/sakademi_awards05.php | accessdate = अप्रैल २४, २०११ | archive-url = https://web.archive.org/web/20110409185243/http://india.gov.in/knowindia/sakademi_awards05.php | archive-date = 9 अप्रैल 2011 | url-status = live }}</ref><ref>{{cite web | last=पी टी आई | first= | publisher=डी एन ए इंडिया | title=Kolatkar, Dalal among Sahitya Akademi winners | url=http://www.dnaindia.com/india/report_kolatkar-dalal-among-sahitya-akademi-winners_1003524 | date=दिसम्बर २२, २००५ | accessdate=जून २४, २०११ | language=अंग्रेज़ी | archive-url=https://web.archive.org/web/20120324185345/http://www.dnaindia.com/india/report_kolatkar-dalal-among-sahitya-akademi-winners_1003524 | archive-date=24 मार्च 2012 | url-status=live }}</ref> जगद्गुरु रामभद्राचार्य विकलांग विश्वविद्यालय, चित्रकूट द्वारा प्रकाशित। * ''[[अष्टावक्र (महाकाव्य)|अष्टावक्र]]'' (२०१०) – एक सौ आठ पदों वाले आठ सर्गों में विभाजित ८६४ पदों में विरचित हिन्दी महाकाव्य। यह महाकाव्य [[अष्टावक्र]] ऋषि के जीवन का वर्णन है, जिन्हें विकलांगों के पुरोधा के रूप में दर्शाया गया है। जगद्गुरु रामभद्राचार्य विकलांग विश्वविद्यालय, चित्रकूट द्वारा प्रकाशित। * ''[[अरुन्धती (महाकाव्य)|अरुन्धती]]'' (१९९४) – १५ सर्गों और १२७९ पदों में रचित हिन्दी महाकाव्य। इसमें ऋषि दम्पती वसिष्ठ और [[अरुन्धती]] के जीवन का वर्णन है। राघव साहित्य प्रकाशन निधि, राजकोट द्वारा प्रकाशित। ; खण्डकाव्य * ''आजादचन्द्रशेखरचरितम्'' – स्वतन्त्रता सेनानी [[चन्द्रशेखर आज़ाद]] पर संस्कृत में रचित खण्डकाव्य (गीतादेवी मिश्र द्वारा रचित हिन्दी टीका सहित)। श्री तुलसी पीठ सेवा न्यास, चित्रकूट द्वारा प्रकाशित। * ''लघुरघुवरम्'' – संस्कृत भाषा के केवल लघु वर्णों में रचित संस्कृत खण्डकाव्य। श्री तुलसी पीठ सेवा न्यास, चित्रकूट द्वारा प्रकाशित। * ''सरयूलहरी'' – अयोध्या से प्रवाहित होने वाली [[सरयू]] नदी पर संस्कृत में रचित खण्डकाव्य। श्री तुलसी पीठ सेवा न्यास, चित्रकूट द्वारा प्रकाशित। * ''[[भृंगदूतम्]]'' (२००४) – दो भागों में विभक्त और मन्दाक्रान्ता छन्द में बद्ध ५०१ श्लोकों में रचित संस्कृत दूतकाव्य। दूतकाव्यों में [[कालिदास]] का [[मेघदूतम्]], [[:en:Vedanta Desika|वेदान्तदेशिक]] का हंससन्देशः और [[रूप गोस्वामी]] का [[:en:Haṃsadūta|हंसदूतम्]] सम्मिलित हैं। भृंगदूतम् में [[किष्किन्धा]] में प्रवर्षण पर्वत पर रह रहे श्रीराम का एक भँवरे के माध्यम से [[लंका]] में [[रावण]] द्वारा अपहृत माता सीता को भेजा गया सन्देश वर्णित है। जगद्गुरु रामभद्राचार्य विकलांग विश्वविद्यालय, चित्रकूट द्वारा प्रकाशित। * ''काका विदुर'' – महाभारत के [[विदुर]] पात्र पर विरचित हिन्दी खण्डकाव्य। श्री तुलसी पीठ सेवा न्यास, चित्रकूट द्वारा प्रकाशित। ; पत्रकाव्य * ''कुब्जापत्रम्'' – संस्कृत में रचित पत्रकाव्य। जगद्गुरु रामभद्राचार्य विकलांग विश्वविद्यालय, चित्रकूट द्वारा प्रकाशित। ; गीतकाव्य * ''राघव गीत गुंजन'' – हिन्दी में रचित गीतों का संग्रह। राघव साहित्य प्रकाशन निधि, राजकोट द्वारा प्रकाशित। * ''भक्ति गीत सुधा'' – भगवान श्रीराम और भगवान श्रीकृष्ण पर रचित ४३८ गीतों का संग्रह। राघव साहित्य प्रकाशन निधि, राजकोट द्वारा प्रकाशित। * ''[[गीतरामायणम्]]'' (२०११) – सम्पूर्ण रामायण की कथा को वर्णित करने वाला लोकधुनों की ढाल पर रचित १००८ संस्कृत गीतों का महाकाव्य। यह महाकाव्य ३६-३६ गीतों से युक्त २८ सर्गों में विभक्त है। जगद्गुरु रामभद्राचार्य विकलांग विश्वविद्यालय, चित्रकूट द्वारा प्रकाशित। ; रीतिकाव्य * ''[[श्रीसीतारामकेलिकौमुदी]]'' (२००८) – १०९ पदों के तीन भागों में विभक्त प्राकृत के छः छन्दों में बद्ध ३२७ पदों में विरचित हिन्दी ([[ब्रज]], अवधी और मैथिली) भाषा में रचित रीतिकाव्य। काव्य का वर्ण्य विषय बाल रूप श्रीराम और माता सीता की लीलाएँ हैं। जगद्गुरु रामभद्राचार्य विकलांग विश्वविद्यालय, चित्रकूट द्वारा प्रकाशित। ; शतककाव्य * ''श्रीरामभक्तिसर्वस्वम्'' – १०० श्लोकों में रचित संस्कृत काव्य जिसमें रामभक्ति का सार वर्णित है। त्रिवेणी धाम, जयपुर द्वारा प्रकाशित। * ''आर्याशतकम्'' – [[:en:Arya metre|आर्या छन्द]] में १०० श्लोकों में रचित संस्कृत काव्य। अप्रकाशित। * ''चण्डीशतकम्'' – [[चण्डी]] माता को अर्पित १०० श्लोकों में रचित संस्कृत काव्य। अप्रकाशित। * ''राघवेन्द्रशतकम्'' – श्री [[राम]] की स्तुति में १०० श्लोकों में रचित संस्कृत काव्य। अप्रकाशित। * ''गणपतिशतकम्'' – श्री [[गणेश]] पर १०० श्लोकों में रचित संस्कृत काव्य। अप्रकाशित। * ''श्रीराघवचरणचिह्नशतकम्'' – श्रीराम के चरणचिह्नों की प्रशंसा में १०० श्लोकों में रचित संस्कृत काव्य। अप्रकाशित। ; स्तोत्रकाव्य * ''श्रीगंगामहिम्नस्तोत्रम्'' – [[गंगा]] नदी की महिमा का वर्णन करता संस्कृत काव्य। राघव साहित्य प्रकाशन निधि, राजकोट द्वारा प्रकाशित। * ''श्रीजानकीकृपाकटाक्षस्तोत्रम्'' – [[सीता]] माता के कृपा कटाक्ष का वर्णन करता संस्कृत काव्य। श्री तुलसी पीठ सेवा न्यास, चित्रकूट द्वारा प्रकाशित। * ''श्रीरामवल्लभास्तोत्रम्'' – सीता माता की प्रशंसा में रचित संस्कृत काव्य। श्री तुलसी पीठ सेवा न्यास, चित्रकूट द्वारा प्रकाशित। * ''श्रीचित्रकूटविहार्यष्टकम्'' – आठ श्लोकों में श्रीराम की स्तुति करता संस्कृत काव्य। श्री तुलसी पीठ सेवा न्यास, चित्रकूट द्वारा प्रकाशित। * ''भक्तिसारसर्वत्रम्'' – संस्कृत काव्य। श्री तुलसी पीठ सेवा न्यास, चित्रकूट द्वारा प्रकाशित। * ''श्रीराघवभावदर्शनम्'' – आठ शिखरिणीयों में उत्प्रेक्षा अलंकार के माध्यम से श्रीराम की उपमा चन्द्रमा, मेघ, समुद्र, इन्द्रनील, [[:en:Tamāla|तमालवृक्ष]], [[कामदेव]], नीलकमल और भ्रमर से देता संस्कृत काव्य। कवि द्वारा ही रचित अवधी कवित्त अनुवाद और खड़ी बोली गद्य अनुवाद सहित। श्री तुलसी पीठ सेवा न्यास, चित्रकूट द्वारा प्रकाशित। ; [[:en:Suprabhatam|सुप्रभातकाव्य]] * ''[[श्रीसीतारामसुप्रभातम्]]'' – चालीस श्लोकों (८ शार्दूलविक्रीडित, २४ वसन्ततिलक, ४ स्रग्धरा और ४ मालिनी) में रचित संस्कृत सुप्रभात काव्य। कवि द्वारा रचित हिन्दी अनुवाद सहित। जगद्गुरु रामभद्राचार्य विकलांग विश्वविद्यालय, चित्रकूट द्वारा प्रकाशित। कवि द्वारा ही गाया हुआ काव्य संस्करण युकी कैसेट्स, नयी दिल्ली द्वारा विमोचित। ; भाष्यकाव्य * ''अष्टाध्याय्याः प्रतिसूत्रं शाब्दबोधसमीक्षणम्'' – पद्य में अष्टाध्यायी पर संस्कृत भाष्य। विद्यावारिधि शोधकार्य| [[:en:Rashtriya Sanskrit Sansthan|राष्ट्रिय संस्कृत संस्थान]] द्वारा प्रकाश्यमान| === नाटक === ; नाटककाव्य * ''श्रीराघवाभ्युदयम्'' – श्रीराम के अभ्युदय पर संस्कृत में रचित एकांकी नाटक। श्री तुलसी पीठ सेवा न्यास, चित्रकूट द्वारा प्रकाशित। * ''उत्साह'' – हिन्दी नाटक। श्री तुलसी पीठ सेवा न्यास, चित्रकूट द्वारा प्रकाशित। === गद्य === [[चित्र:JagadguruRamabhadracharyaWorks.jpg|thumb|right|जगद्गुरु रामभद्राचार्य द्वारा रचित कुछ पुस्तकें और ग्रन्थ (सम्पादित श्रीरामचरितमानस की प्रति सहित)]] ; प्रस्थानत्रयी पर संस्कृत भाष्य * ''श्रीब्रह्मसूत्रेषु श्रीराघवकृपाभाष्यम्'' – ब्रह्मसूत्र पर संस्कृत में रचित भाष्य। श्री तुलसी पीठ सेवा न्यास, चित्रकूट द्वारा प्रकाशित। * ''श्रीमद्भगवद्गीतासु श्रीराघवकृपाभाष्यम्'' – भगवद्गीता पर संस्कृत में रचित भाष्य। श्री तुलसी पीठ सेवा न्यास, चित्रकूट द्वारा प्रकाशित। * ''कठोपनिषदि श्रीराघवकृपाभाष्यम्'' – [[कठ उपनिषद्|कठोपनिषद्]] पर संस्कृत में रचित भाष्य। श्री तुलसी पीठ सेवा न्यास, चित्रकूट द्वारा प्रकाशित। * ''केनोपनिषदि श्रीराघवकृपाभाष्यम्'' – [[केनोपनिषद|केनोपनिषद्]] पर संस्कृत में रचित भाष्य। श्री तुलसी पीठ सेवा न्यास, चित्रकूट द्वारा प्रकाशित। * ''माण्डूक्योपनिषदि श्रीराघवकृपाभाष्यम्'' – [[माण्डूक्योपनिषद|माण्डूक्योपनिषद्]] पर संस्कृत में रचित भाष्य। श्री तुलसी पीठ सेवा न्यास, चित्रकूट द्वारा प्रकाशित। * ''ईशावास्योपनिषदि श्रीराघवकृपाभाष्यम्'' – [[ईशावास्य उपनिषद्|ईशावास्योपनिषद्]] पर संस्कृत में रचित भाष्य। श्री तुलसी पीठ सेवा न्यास, चित्रकूट द्वारा प्रकाशित। * ''प्रश्नोपनिषदि श्रीराघवकृपाभाष्यम्'' – [[प्रश्नोपनिषद|प्रश्नोपनिषद्]] पर संस्कृत में रचित भाष्य। श्री तुलसी पीठ सेवा न्यास, चित्रकूट द्वारा प्रकाशित। * ''तैत्तिरीयोपनिषदि श्रीराघवकृपाभाष्यम्'' – [[तैत्तिरीयोपनिषद|तैत्तिरीयोपनिषद्]] पर संस्कृत में रचित भाष्य। श्री तुलसी पीठ सेवा न्यास, चित्रकूट द्वारा प्रकाशित। * ''ऐतरेयोपनिषदि श्रीराघवकृपाभाष्यम्'' – [[ऐतरेय उपनिषद|ऐतरेयोपनिषद्]] पर संस्कृत में रचित भाष्य। श्री तुलसी पीठ सेवा न्यास, चित्रकूट द्वारा प्रकाशित। * ''श्वेताश्वतरोपनिषदि श्रीराघवकृपाभाष्यम्'' – [[श्वेताश्वतरोपनिषद|श्वेताश्वतरोपनिषद्]] पर संस्कृत में रचित भाष्य। श्री तुलसी पीठ सेवा न्यास, चित्रकूट द्वारा प्रकाशित। * ''छान्दोग्योपनिषदि श्रीराघवकृपाभाष्यम्'' – [[छांदोग्य उपनिषद|छान्दोग्योपनिषद्]] पर संस्कृत में रचित भाष्य। श्री तुलसी पीठ सेवा न्यास, चित्रकूट द्वारा प्रकाशित। * ''बृहदारण्यकोपनिषदि श्रीराघवकृपाभाष्यम्'' – [[बृहदारण्यक उपनिषद|बृहदारण्यकोपनिषद्]] पर संस्कृत में रचित भाष्य। श्री तुलसी पीठ सेवा न्यास, चित्रकूट द्वारा प्रकाशित। * ''मुण्डकोपनिषदि श्रीराघवकृपाभाष्यम्'' – [[मुण्डकोपनिषद|मुण्डकोपनिषद्]] पर संस्कृत में रचित भाष्य। श्री तुलसी पीठ सेवा न्यास, चित्रकूट द्वारा प्रकाशित। ; अन्य संस्कृत भाष्य * ''श्रीनारदभक्तिसूत्रेषु श्रीराघवकृपाभाष्यम्'' – [[:en:Narada Bhakti Sutra|नारद भक्ति सूत्र]] पर संस्कृत में रचित भाष्य। श्री तुलसी पीठ सेवा न्यास, चित्रकूट, सतना, मध्य प्रदेश द्वारा प्रकाशित। * ''श्रीरामस्तवराजस्तोत्रे श्रीराघवकृपाभाष्यम्'' – रामस्तवराजस्तोत्रम् पर संस्कृत में रचित भाष्य। श्री तुलसी पीठ सेवा न्यास, चित्रकूट द्वारा प्रकाशित। ; हिन्दी भाष्य * ''महावीरी'' – [[हनुमान चालीसा|हनुमान् चालीसा]] पर हिन्दी में रचित टीका। * ''भावार्थबोधिनी'' – श्रीरामचरितमानस पर हिन्दी में रचित टीका। * ''श्रीराघवकृपाभाष्य'' – श्रीरामचरितमानस पर हिन्दी में नौ भागों में विस्तृत टीका। रच्यमान। ; विमर्श * अध्यात्मरामायणे अपाणिनीयप्रयोगानां विमर्शः – अध्यात्म रामायण में पाणिनीय व्याकरण से असम्मत प्रयोगों पर संस्कृत विमर्श। वाचस्पति उपाधि हेतु शोधकार्य। अप्रकाशित। * श्रीरासपंचाध्यायीविमर्शः (२००७) – भागवत पुराण की रासपंचाध्यायी पर हिन्दी विमर्श। जगद्गुरु रामभद्राचार्य विकलांग विश्वविद्यालय, चित्रकूट द्वारा प्रकाशित। ; प्रवचन संग्रह * ''तुम पावक मँह करहु निवासा'' (२००४) – रामचरितमानस में माता सीता के अग्नि प्रवेश पर सितम्बर २००३ में दिए गए नवदिवसीय प्रवचनों का संग्रह। जगद्गुरु रामभद्राचार्य विकलांग विश्वविद्यालय, चित्रकूट द्वारा प्रकाशित। * ''अहल्योद्धार'' (२००६) – रामचरितमानस में श्रीराम द्वारा [[अहल्या]] के उद्धार पर अप्रैल २००० में दिए गए नवदिवसीय प्रवचनों का संग्रह। जगद्गुरु रामभद्राचार्य विकलांग विश्वविद्यालय, चित्रकूट द्वारा प्रकाशित। * ''हर ते भे हनुमान'' (२००८) – [[शिव]] के [[हनुमान]] रूप अवतार पर अप्रैल २००७ में दिए गए चतुर्दिवसीय प्रवचनों का संग्रह। जगद्गुरु रामभद्राचार्य विकलांग विश्वविद्यालय, चित्रकूट द्वारा प्रकाशित।
सारांश:
भारतपीडिया पर किया कोई भी योगदान अन्य सदस्यों द्वारा बदला जा सकता है और हटाया भी जा सकता है। अगर आपको अपने लिखे हुए पाठ में संपादन होना नामंजूर है तो यहाँ पर न लिखें।
आप हमें यह भी वचन देतें हैं कि यह आपने स्वयं लिखा है अथवा सार्वजनिक क्षेत्र या किसी समान मुक्त स्रोत से प्रतिलिपित किया है (अधिक जानकारी के लिये
भारतपीडिया:कॉपीराइट
देखें)।
कॉपीराइट सुरक्षित कार्यों को बिना अनुमति के यहाँ न डालें!
रद्द करें
सम्पादन सहायता
(नए विंडो में खुलता है)