<?xml version="1.0"?>
<feed xmlns="http://www.w3.org/2005/Atom" xml:lang="hi">
	<id>https://hi.bharatpedia.org/w/index.php?action=history&amp;feed=atom&amp;title=%E0%A4%86%E0%A4%82%E0%A4%B6%E0%A4%BF%E0%A4%95_%E0%A4%AD%E0%A4%BF%E0%A4%A8%E0%A5%8D%E0%A4%A8</id>
	<title>आंशिक भिन्न - अवतरण इतिहास</title>
	<link rel="self" type="application/atom+xml" href="https://hi.bharatpedia.org/w/index.php?action=history&amp;feed=atom&amp;title=%E0%A4%86%E0%A4%82%E0%A4%B6%E0%A4%BF%E0%A4%95_%E0%A4%AD%E0%A4%BF%E0%A4%A8%E0%A5%8D%E0%A4%A8"/>
	<link rel="alternate" type="text/html" href="https://hi.bharatpedia.org/w/index.php?title=%E0%A4%86%E0%A4%82%E0%A4%B6%E0%A4%BF%E0%A4%95_%E0%A4%AD%E0%A4%BF%E0%A4%A8%E0%A5%8D%E0%A4%A8&amp;action=history"/>
	<updated>2026-08-25T03:32:29Z</updated>
	<subtitle>विकि पर उपलब्ध इस पृष्ठ का अवतरण इतिहास</subtitle>
	<generator>MediaWiki 1.43.6</generator>
	<entry>
		<id>https://hi.bharatpedia.org/w/index.php?title=%E0%A4%86%E0%A4%82%E0%A4%B6%E0%A4%BF%E0%A4%95_%E0%A4%AD%E0%A4%BF%E0%A4%A8%E0%A5%8D%E0%A4%A8&amp;diff=3140&amp;oldid=prev</id>
		<title>imported&gt;InternetArchiveBot: Adding 1 book for सत्यापनीयता) #IABot (v2.0.7) (GreenC bot</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://hi.bharatpedia.org/w/index.php?title=%E0%A4%86%E0%A4%82%E0%A4%B6%E0%A4%BF%E0%A4%95_%E0%A4%AD%E0%A4%BF%E0%A4%A8%E0%A5%8D%E0%A4%A8&amp;diff=3140&amp;oldid=prev"/>
		<updated>2020-10-17T03:35:28Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;Adding 1 book for &lt;a href=&quot;/w/index.php?title=%E0%A4%B5%E0%A4%BF%E0%A4%95%E0%A4%BF%E0%A4%AA%E0%A5%80%E0%A4%A1%E0%A4%BF%E0%A4%AF%E0%A4%BE:%E0%A4%B8%E0%A4%A4%E0%A5%8D%E0%A4%AF%E0%A4%BE%E0%A4%AA%E0%A4%A8%E0%A5%80%E0%A4%AF%E0%A4%A4%E0%A4%BE&amp;amp;action=edit&amp;amp;redlink=1&quot; class=&quot;new&quot; title=&quot;विकिपीडिया:सत्यापनीयता (पृष्ठ मौजूद नहीं है)&quot;&gt;सत्यापनीयता&lt;/a&gt;) #IABot (v2.0.7) (&lt;a href=&quot;/w/index.php?title=%E0%A4%B8%E0%A4%A6%E0%A4%B8%E0%A5%8D%E0%A4%AF:GreenC_bot&amp;amp;action=edit&amp;amp;redlink=1&quot; class=&quot;new&quot; title=&quot;सदस्य:GreenC bot (पृष्ठ मौजूद नहीं है)&quot;&gt;GreenC bot&lt;/a&gt;&lt;/p&gt;
&lt;p&gt;&lt;b&gt;नया पृष्ठ&lt;/b&gt;&lt;/p&gt;&lt;div&gt;[[बीजगणित]] में, &amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;आंशिक भिन्न प्रसार&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039; (partial fraction expansion) एक विधि है जो किसी [[परिमेय भिन्न]] के [[अंश]] या [[भिन्न|हर]] के डेग्री (degree) को कम करने के काम आती है।&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
सांकेतिक रूप में, निम्नलिखित परिमेय भिन्न को आंशिक भिन्नों में तोड़ा जा सकता है-&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
: &amp;lt;math&amp;gt; \frac{f(x)}{g(x)} &amp;lt;/math&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
जहाँ &amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;ƒ&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039; और &amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;g&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039; [[बहुपद]] (polynomials) है। इसके आंशिक भिन्न निम्नवत होंगे-&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
: &amp;lt;math&amp;gt; \sum_j \frac{f_j(x)}{g_j(x)} &amp;lt;/math&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
जहाँ &amp;#039;&amp;#039;g&amp;#039;&amp;#039;&amp;lt;sub&amp;gt;&amp;#039;&amp;#039;j&amp;#039;&amp;#039;&amp;lt;/sub&amp;gt;&amp;amp;nbsp;(&amp;#039;&amp;#039;x&amp;#039;&amp;#039;) बहुपद हैं और ये &amp;#039;&amp;#039;g&amp;#039;&amp;#039;(&amp;#039;&amp;#039;x&amp;#039;&amp;#039;) के गुणखण्ड हैं। &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
;उदाहरण -&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
:&amp;lt;math&amp;gt;{25 \over (x+2)(x^2+1)^2} &amp;lt;/math&amp;gt;को आंशिक भिन्नों में बदलकर निम्नलिखित प्रकार से भी लिखा जा सकता है-&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
:&amp;lt;math&amp;gt;\frac{1}{x+2} + \frac{-x+2}{x^2+1}+\frac{-5x+10}{(x^2+1)^2} \ . &amp;lt;/math&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== विधि ==&lt;br /&gt;
माना दिया हुआ भिन्न &amp;lt;math&amp;gt;R(s)=\frac{P(s)}{Q(s)}&amp;lt;/math&amp;gt; है तो:&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
;विधि 1&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
जब दिये हुए भिन्न के [[भिन्न|हर]] को &amp;lt;math&amp;gt;x-a&amp;lt;/math&amp;gt; जैसे रैखिक गुणनखण्ड हो सकें ; जहाँ n &amp;gt;=1&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&amp;lt;math&amp;gt;R(s)=\frac{P(s)}{(x-a)^n}=\frac{A1}{(x-a)}+\frac{A2}{(x-a)^2}+...+\frac{An}{(x-a)^n}&amp;lt;/math&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
;विधि 2&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
जब दिये हुए भिन्न के हर का रैखिक गुणनखण्ड न हो बल्कि &amp;lt;math&amp;gt;(x-a)^2+b^2&amp;lt;/math&amp;gt; जैसे द्विघात गुणखण्ड हो (जहाँ n &amp;gt;= 1) :&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&amp;lt;math&amp;gt;R(s)=\frac{P(s)}{[(x-a)^2+b^2]^n}=\frac{A1}{[(x-a)^2+b^2]}+\frac{A2}{[(x-a)^2+b^2]^2}+...+\frac{An}{[(x-a)^2+b^2]^n}&amp;lt;/math&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==उदाहरण==&lt;br /&gt;
=== उदाहरण १ ===&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
: &amp;lt;math&amp;gt;f(x)=\frac{1}{x^2+2x-3}&amp;lt;/math&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Here, the denominator splits into two distinct linear factors:&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
: &amp;lt;math&amp;gt;q(x)=x^2+2x-3=(x+3)(x-1)&amp;lt;/math&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
so we have the partial fraction decomposition&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
: &amp;lt;math&amp;gt;f(x)=\frac{1}{x^2+2x-3} =\frac{A}{x+3}+\frac{B}{x-1}&amp;lt;/math&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Multiplying through by &amp;#039;&amp;#039;x&amp;#039;&amp;#039;&amp;lt;sup&amp;gt;2&amp;lt;/sup&amp;gt; + 2&amp;#039;&amp;#039;x&amp;#039;&amp;#039; − 3, we have the polynomial identity&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
: &amp;lt;math&amp;gt;1=A(x-1)+B(x+3)&amp;lt;/math&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Substituting &amp;#039;&amp;#039;x&amp;#039;&amp;#039; = −3 into this equation gives &amp;#039;&amp;#039;A&amp;#039;&amp;#039; = −1/4, and substituting &amp;#039;&amp;#039;x&amp;#039;&amp;#039; = 1 gives &amp;#039;&amp;#039;B&amp;#039;&amp;#039; = 1/4, so that&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
: &amp;lt;math&amp;gt;f(x) =\frac{1}{x^2+2x-3} =\frac{1}{4}\left(\frac{-1}{x+3}+\frac{1}{x-1}\right)&amp;lt;/math&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
=== उदाहरण २ ===&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
: &amp;lt;math&amp;gt;f(x)=\frac{x^3+16}{x^3-4x^2+8x}&amp;lt;/math&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
After [[Polynomial long division|long-division]], we have&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
: &amp;lt;math&amp;gt;f(x)=1+\frac{4x^2-8x+16}{x^3-4x^2+8x}=1+\frac{4x^2-8x+16}{x(x^2-4x+8)}&amp;lt;/math&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Since (&amp;amp;minus;4)&amp;lt;sup&amp;gt;2&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;amp;nbsp;&amp;amp;minus;&amp;amp;nbsp;4×8 = &amp;amp;minus;16 &amp;lt; 0, the factor &amp;#039;&amp;#039;x&amp;#039;&amp;#039;&amp;lt;sup&amp;gt;2&amp;lt;/sup&amp;gt; &amp;amp;minus; 4&amp;#039;&amp;#039;x&amp;#039;&amp;#039; + 8 is irreducible, and the partial fraction decomposition over the reals has the shape&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
: &amp;lt;math&amp;gt;\frac{4x^2-8x+16}{x(x^2-4x+8)}=\frac{A}{x}+\frac{Bx+C}{x^2-4x+8}&amp;lt;/math&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Multiplying through by &amp;#039;&amp;#039;x&amp;#039;&amp;#039;&amp;lt;sup&amp;gt;3&amp;lt;/sup&amp;gt; &amp;amp;minus; 4&amp;#039;&amp;#039;x&amp;#039;&amp;#039;&amp;lt;sup&amp;gt;2&amp;lt;/sup&amp;gt; + 8&amp;#039;&amp;#039;x&amp;#039;&amp;#039;, we have the polynomial identity&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
: &amp;lt;math&amp;gt;4x^2-8x+16 = A(x^2-4x+8)+(Bx+C)x&amp;lt;/math&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Taking &amp;#039;&amp;#039;x&amp;#039;&amp;#039; = 0, we see that 16 = 8&amp;#039;&amp;#039;A&amp;#039;&amp;#039;, so &amp;#039;&amp;#039;A&amp;#039;&amp;#039; = 2. Comparing the &amp;#039;&amp;#039;x&amp;#039;&amp;#039;&amp;lt;sup&amp;gt;2&amp;lt;/sup&amp;gt; coefficients, we see that 4 = &amp;#039;&amp;#039;A&amp;#039;&amp;#039; + &amp;#039;&amp;#039;B&amp;#039;&amp;#039; = 2 + &amp;#039;&amp;#039;B&amp;#039;&amp;#039;, so &amp;#039;&amp;#039;B&amp;#039;&amp;#039; = 2. Comparing linear coefficients, we see that &amp;amp;minus;8 = &amp;amp;minus;4&amp;#039;&amp;#039;A&amp;#039;&amp;#039; + &amp;#039;&amp;#039;C&amp;#039;&amp;#039; = &amp;amp;minus;8 + &amp;#039;&amp;#039;C&amp;#039;&amp;#039;, so &amp;#039;&amp;#039;C&amp;#039;&amp;#039; = 0. Altogether,&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
: &amp;lt;math&amp;gt;f(x)=1+2\left(\frac{1}{x}+\frac{x}{x^2-4x+8}\right)&amp;lt;/math&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
The following example illustrates almost all the &amp;quot;tricks&amp;quot; one would need to use short of consulting a [[computer algebra system]]&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
=== उदाहरण ३ ===&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
: &amp;lt;math&amp;gt;f(x)=\frac{x^9-2x^6+2x^5-7x^4+13x^3-11x^2+12x-4}{x^7-3x^6+5x^5-7x^4+7x^3-5x^2+3x-1}&amp;lt;/math&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
After [[Polynomial long division|long-division]] and [[polynomial factorization|factoring]] the denominator, we have&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
: &amp;lt;math&amp;gt;f(x)=x^2+3x+4+\frac{2x^6-4x^5+5x^4-3x^3+x^2+3x}{(x-1)^3(x^2+1)^2}&amp;lt;/math&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
The partial fraction decomposition takes the form&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
: &amp;lt;math&amp;gt;\frac{2x^6-4x^5+5x^4-3x^3+x^2+3x}{(x-1)^3(x^2+1)^2}=\frac{A}{x-1}+\frac{B}{(x-1)^2}+\frac{C}{(x-1)^3}+\frac{Dx+E}{x^2+1}+\frac{Fx+G}{(x^2+1)^2}&amp;lt;/math&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Multiplying through by (&amp;#039;&amp;#039;x&amp;#039;&amp;#039;&amp;amp;nbsp;&amp;amp;minus;&amp;amp;nbsp;1)&amp;lt;sup&amp;gt;3&amp;lt;/sup&amp;gt;(&amp;#039;&amp;#039;x&amp;#039;&amp;#039;&amp;lt;sup&amp;gt;2&amp;lt;/sup&amp;gt; + 1)&amp;lt;sup&amp;gt;2&amp;lt;/sup&amp;gt; we have the polynomial identity&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
: &amp;lt;math&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
\begin{align}&lt;br /&gt;
&amp;amp; {} \quad 2x^6-4x^5+5x^4-3x^3+x^2+3x \\&lt;br /&gt;
&amp;amp; =A(x-1)^2(x^2+1)^2+B(x-1)(x^2+1)^2+C(x^2+1)^2+(Dx+E)(x-1)^3(x^2+1)+(Fx+G)(x-1)^3&lt;br /&gt;
\end{align}&lt;br /&gt;
&amp;lt;/math&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Taking &amp;#039;&amp;#039;x&amp;#039;&amp;#039; = 1 gives 4 = 4&amp;#039;&amp;#039;C&amp;#039;&amp;#039;, so &amp;#039;&amp;#039;C&amp;#039;&amp;#039; = 1. Similarly, taking &amp;#039;&amp;#039;x&amp;#039;&amp;#039; = [[complex number|&amp;#039;&amp;#039;i&amp;#039;&amp;#039;]] gives 2 + 2&amp;#039;&amp;#039;i&amp;#039;&amp;#039; = (&amp;#039;&amp;#039;Fi&amp;#039;&amp;#039; + &amp;#039;&amp;#039;G&amp;#039;&amp;#039;)(2 + 2&amp;#039;&amp;#039;i&amp;#039;&amp;#039;), so &amp;#039;&amp;#039;Fi&amp;#039;&amp;#039; + &amp;#039;&amp;#039;G&amp;#039;&amp;#039; = 1, so &amp;#039;&amp;#039;F&amp;#039;&amp;#039; = 0 and &amp;#039;&amp;#039;G&amp;#039;&amp;#039; = 1 by equating real and [[complex number|imaginary]] parts. With &amp;#039;&amp;#039;C&amp;#039;&amp;#039; = &amp;#039;&amp;#039;G&amp;#039;&amp;#039; = 1 and &amp;#039;&amp;#039;F&amp;#039;&amp;#039; = 0, taking &amp;#039;&amp;#039;x&amp;#039;&amp;#039; = 0 we get &amp;#039;&amp;#039;A&amp;#039;&amp;#039; − &amp;#039;&amp;#039;B&amp;#039;&amp;#039; + 1 − &amp;#039;&amp;#039;E&amp;#039;&amp;#039; − 1 = 0, thus &amp;#039;&amp;#039;E&amp;#039;&amp;#039; = &amp;#039;&amp;#039;A&amp;#039;&amp;#039; − &amp;#039;&amp;#039;B&amp;#039;&amp;#039;.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
We now have the identity&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
: &amp;lt;math&amp;gt;&lt;br /&gt;
\begin{align}&lt;br /&gt;
 &amp;amp; {} 2x^6-4x^5+5x^4-3x^3+x^2+3x \\&lt;br /&gt;
 &amp;amp; = A(x-1)^2(x^2+1)^2+B(x-1)(x^2+1)^2+(x^2+1)^2+(Dx+(A-B))(x-1)^3(x^2+1)+(x-1)^3 \\&lt;br /&gt;
 &amp;amp; = A((x-1)^2(x^2+1)^2 + (x-1)^3(x^2+1)) + B((x-1)(x^2+1) - (x-1)^3(x^2+1)) + (x^2+1)^2 + Dx(x-1)^3(x^2+1)+(x-1)^3&lt;br /&gt;
\end{align}&lt;br /&gt;
&amp;lt;/math&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Expanding and sorting by exponents of x we get&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
: &amp;lt;math&amp;gt; &lt;br /&gt;
\begin{align}&lt;br /&gt;
 &amp;amp; {} 2 x^6 -4 x^5 +5 x^4 -3 x^3 + x^2 +3 x \\&lt;br /&gt;
 &amp;amp; = (A + D) x^6 + (-A - 3D) x^5 + (2B + 4D + 1) x^4 + (-2B - 4D + 1) x^3 + (-A + 2B + 3D - 1) x^2 + (A - 2B - D + 3) x&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
\end{align}&lt;br /&gt;
&amp;lt;/math&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
We can now compare the coefficients and see that&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
: &amp;lt;math&amp;gt; &lt;br /&gt;
\begin{align}&lt;br /&gt;
 A + D &amp;amp;=&amp;amp; 2 \\&lt;br /&gt;
 -A - 3D &amp;amp;=&amp;amp; -4 \\&lt;br /&gt;
2B + 4D + 1 &amp;amp;=&amp;amp; 5 \\&lt;br /&gt;
-2B - 4D + 1 &amp;amp;=&amp;amp; -3 \\&lt;br /&gt;
-A + 2B + 3D - 1 &amp;amp;=&amp;amp; 1 \\&lt;br /&gt;
A - 2B - D + 3 &amp;amp;=&amp;amp; 3 ,&lt;br /&gt;
\end{align}&lt;br /&gt;
&amp;lt;/math&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
with &amp;#039;&amp;#039;A&amp;#039;&amp;#039; = 2 − &amp;#039;&amp;#039;D&amp;#039;&amp;#039; and −&amp;#039;&amp;#039;A&amp;#039;&amp;#039; −3 &amp;#039;&amp;#039;D&amp;#039;&amp;#039; =−4 we get &amp;#039;&amp;#039;A&amp;#039;&amp;#039; = &amp;#039;&amp;#039;D&amp;#039;&amp;#039; = 1 and so &amp;#039;&amp;#039;B&amp;#039;&amp;#039; = 0, furthermore is &amp;#039;&amp;#039;C&amp;#039;&amp;#039; = 1, &amp;#039;&amp;#039;E&amp;#039;&amp;#039; = &amp;#039;&amp;#039;A&amp;#039;&amp;#039; − &amp;#039;&amp;#039;B&amp;#039;&amp;#039; = 1, &amp;#039;&amp;#039;F&amp;#039;&amp;#039; = 0 and &amp;#039;&amp;#039;G&amp;#039;&amp;#039; = 1.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
The partial fraction decomposition of &amp;#039;&amp;#039;ƒ&amp;#039;&amp;#039;(&amp;#039;&amp;#039;x&amp;#039;&amp;#039;) is thus&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
: &amp;lt;math&amp;gt;f(x)=x^2+3x+4+\frac{1}{(x-1)} + \frac{1}{(x - 1)^3} + \frac{x + 1}{x^2+1}+\frac{1}{(x^2+1)^2}.&amp;lt;/math&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Alternatively, instead of expanding, one can obtain other linear dependences on the coefficients computing some derivatives at &amp;#039;&amp;#039;x=1&amp;#039;&amp;#039; and at &amp;#039;&amp;#039;x=i&amp;#039;&amp;#039; in the above polynomial identity. (To this end, recall that the derivative at &amp;#039;&amp;#039;x=a&amp;#039;&amp;#039; of &amp;#039;&amp;#039;(x−a)&amp;lt;sup&amp;gt;m&amp;lt;/sup&amp;gt;p(x)&amp;#039;&amp;#039; vanishes if &amp;#039;&amp;#039;m &amp;gt; 1&amp;#039;&amp;#039; and it is just &amp;#039;&amp;#039;p(a)&amp;#039;&amp;#039; if &amp;#039;&amp;#039;m=1&amp;#039;&amp;#039;.)&lt;br /&gt;
Thus, for instance the first derivative at &amp;#039;&amp;#039;x=1&amp;#039;&amp;#039; gives &lt;br /&gt;
: &amp;lt;math&amp;gt; 2\cdot6-4\cdot5+5\cdot4-3\cdot3+2+3  = A\cdot(0+0) + B\cdot( 4+ 0) + 8 + D\cdot0 &amp;lt;/math&amp;gt;&lt;br /&gt;
that is &amp;#039;&amp;#039;8  =  4B + 8&amp;#039;&amp;#039; so &amp;#039;&amp;#039;B=0&amp;#039;&amp;#039;.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===उदाहरण ४ (residue method)===&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
:&amp;lt;math&amp;gt; f(z)=\frac{z^{2}-5}{(z^2-1)(z^2+1)}=\frac{z^{2}-5}{(z+1)(z-1)(z+i)(z-i)}&amp;lt;/math&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Thus, &amp;#039;&amp;#039;f&amp;#039;&amp;#039;(&amp;#039;&amp;#039;z&amp;#039;&amp;#039;) can be decomposed into rational functions whose denominators are &amp;#039;&amp;#039;z&amp;#039;&amp;#039;+1, &amp;#039;&amp;#039;z&amp;#039;&amp;#039;−1, &amp;#039;&amp;#039;z&amp;#039;&amp;#039;+i, &amp;#039;&amp;#039;z&amp;#039;&amp;#039;−i. Since each term is of power one, −1, 1, −&amp;#039;&amp;#039;i&amp;#039;&amp;#039; and &amp;#039;&amp;#039;i&amp;#039;&amp;#039; are simple poles.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Hence, the residues associated with each pole, given by&lt;br /&gt;
:&amp;lt;math&amp;gt;\frac{P(z_i)}{Q&amp;#039;(z_i)} = \frac{z_i^2 - 5}{4z_i^3}&amp;lt;/math&amp;gt;,&lt;br /&gt;
are &lt;br /&gt;
:&amp;lt;math&amp;gt; 1, -1, \tfrac{3i}{2}, -\tfrac{3i}{2}&amp;lt;/math&amp;gt;,&lt;br /&gt;
respectively, and&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
:&amp;lt;math&amp;gt; f(z)=\frac{1}{z+1}-\frac{1}{z-1}+\frac{3i}{2}\frac{1}{z+i}-\frac{3i}{2}\frac{1}{z-i}&amp;lt;/math&amp;gt;.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===उदाहरण ५ (limit method)===&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Limit (mathematics)|Limits]] can be used to find a partial fraction decomposition.&amp;lt;ref&amp;gt;{{cite book|last=Bluman|first=George W.|title=Problem Book for First Year Calculus|url=https://archive.org/details/problembookforfi00blum|year=1984|publisher=Springer-Verlag|location=New York|pages=[https://archive.org/details/problembookforfi00blum/page/n265 250]–251}}&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
:&amp;lt;math&amp;gt;f(x) = \frac{1}{x^3 - 1}&amp;lt;/math&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
First, factor the denominator:&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
:&amp;lt;math&amp;gt;f(x) = \frac{1}{(x - 1)(x^2 + x + 1)}&amp;lt;/math&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
The decomposition takes the form of&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
:&amp;lt;math&amp;gt;\frac{1}{(x-1)(x^2+x+1)} = \frac{A}{x - 1} + \frac{Bx + C}{x^2 + x + 1}&amp;lt;/math&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
As &amp;lt;math&amp;gt;x \to 1&amp;lt;/math&amp;gt;, the &amp;#039;&amp;#039;A&amp;#039;&amp;#039; term dominates, so the right-hand side approaches &amp;lt;math&amp;gt;\frac{A}{x - 1}&amp;lt;/math&amp;gt;. Thus, we have&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
:&amp;lt;math&amp;gt;\frac{1}{(x - 1)(x^2 + x + 1)} = \frac{A}{x - 1}&amp;lt;/math&amp;gt;&lt;br /&gt;
:&amp;lt;math&amp;gt;A = \lim_{x \to 1}{\frac{1}{x^2 + x + 1}} = \frac{1}{3}&amp;lt;/math&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
As &amp;lt;math&amp;gt;x \to \infty&amp;lt;/math&amp;gt;, the right-hand side is&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
:&amp;lt;math&amp;gt;\lim_{x \to \infty}{\frac{A}{x - 1} + \frac{Bx + C}{x^2 + x + 1}} = \frac{A}{x} + \frac{Bx}{x^2} = \frac{A + B}{x}.&amp;lt;/math&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
:&amp;lt;math&amp;gt;\frac{A + B}{x} = \lim_{x \to \infty}{\frac{1}{x^3 - 1}} = 0&amp;lt;/math&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Thus, &amp;lt;math&amp;gt;B = -\frac{1}{3}&amp;lt;/math&amp;gt;.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
At &amp;lt;math&amp;gt;x=0&amp;lt;/math&amp;gt;, &amp;lt;math&amp;gt;-1 = -A + C&amp;lt;/math&amp;gt;. Therefore, &amp;lt;math&amp;gt;C = -\frac{2}{3}&amp;lt;/math&amp;gt;.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
The decomposition is thus &amp;lt;math&amp;gt;\frac{\frac{1}{3}}{x - 1} + \frac{-\frac{1}{3}x - \frac{2}{3}}{x^2 + x + 1}&amp;lt;/math&amp;gt;.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==सन्दर्भ==&lt;br /&gt;
{{टिप्पणीसूची}}&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== बाहरी कड़ियाँ ==&lt;br /&gt;
* {{MathWorld |urlname=PartialFractionDecomposition |title=Partial Fraction Decomposition}}&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[श्रेणी:बीजगणित]]&lt;br /&gt;
[[श्रेणी:प्रारम्भिक बीजगणित]]&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>imported&gt;InternetArchiveBot</name></author>
	</entry>
</feed>