शनि के छल्ले और उसके कुछ मुख्य उपग्रह (चित्रकार द्वारा बनाया गया चित्र)
शनि के कुछ मुख्य उपग्रह: टाइटन बीच का बड़ा नारंगी गोला है जिसके ऊपर बाक़ी चन्द्रमा दर्शाए गए हैं
हमारे सौर मण्डल के छठे ग्रह शनि के बहुत से भिन्न-भिन्न प्रकार के उपग्रह हैं, जिनमें १ कि॰मी॰ से भी कम आकार के नन्हे चाँद और भयंकर आकार वाला टाइटन (जो बुध ग्रह से भी बड़ा है) शामिल हैं। शनि के छल्लों में लाखों वस्तुएँ शनि की परिक्रमा कर रहीं हैं - लेकिन इनमें से बहुत तो छोटे-छोटे पत्थर या धुल के कण ही हैं। कुल मिलकर, ८ अक्टूबर २०१९ तक, शनि के ८२ ज्ञात उपग्रह थे जिनकी परिक्रमा की कक्षाएँ परखी जा चुकी थीं। इनमें से केवल १३ का व्यास (डायामीटर) ५० किमी से अधिक था और इनमें से ५३ का नामकरण किया जा चुका था। शनि के सात चन्द्रमा इतने बड़े हैं के वे अपने गुरुत्वाकर्षण की खींच से स्वयं को पूरा गोल आकार का कर पाएँ हैं। इन सारे चंद्रमाओं में से दो वैज्ञानिकों की लिए विशेष दिलचस्पी रखते हैं: टाइटन, जो सौरमंडल का दूसरा सब से बड़ा उपग्रह है और जिसपर पृथ्वी की तरह नाइट्रोजन गैस से भरपूर पृथ्वी से भी घना वायुमंडल है और ऍनसॅलअडस , जिसपर गैस और धुल के फव्वारे हैं और जिसके दक्षिणी ध्रुव की सतह के नीचे पानी का बड़ा जलाशय होने की सम्भावना है।
हबल अंतरिक्ष दूरबीन से खींची गयी शनि के सामने से गुज़रते चार चंद्रमाओं की तस्वीर
शनि का उपग्रह मण्डल बहुत ही एक-तरफ़ा है: शनि के इर्द-गिर्द उसके उपग्रहों और छल्लों में मिलकर जितना भी द्रव्यमान उसकी परिक्रमा कर रहा है उसका ९६% से अधिक हिस्सा सिर्फ़ एक उपग्रह, टाइटन में निहित है। शनि के बाक़ी ६ गोलाकार चंद्रमाओं में लगभग ४% है। अन्य ५० से भी अधिक उपग्रहों और छल्लों को मिलाकर सिर्फ़ ०.०४% ही बनता है।
शनि के मुख्य उपग्रह (पृथ्वी के चन्द्रमा की तुलना में)
नाम
व्यास (किमी)[ १]
द्रव्यमान (किलोग्राम)[ २]
परिक्रमा कक्षा का अर्धव्यास (किमी)[ ३]
एक परिक्रमा का समय (दिन)[ ३]
माइमस
400 (चाँद का 12%)
0.4×1020 (चाँद का 0.05%)
185,000 (चाँद का 50%)
0.9 (चाँद का 3%)
ऍनसॅलअडस
500 (चाँद का 14%)
1.1×1020 (चाँद का 0.2%)
238,000 (चाँद का 60%)
1.4 (चाँद का 5%)
टॅथिस
1,070 (चाँद का 30%)
6.2×1020 (चाँद का 0.8%)
295,000 (चाँद का 80%)
1.9 (चाँद का 7%)
डायोनी
1,120 (चाँद का 32%)
11×1020 (चाँद का 1.5%)
377,000 (चाँद का 100%)
2.7 (चाँद का 10%)
रिया
1,530 (चाँद का 44%)
23×1020 (चाँद का 3%)
527,000 (चाँद का 140%)
4.5 (चाँद का 20%)
टाइटन
5,150 (चाँद का 148%) (चाँद का 75%)
1,350×1020 (चाँद का 180%)
1,222,000 (चाँद का 320%)
16 (चाँद का 60%)
आऐपिटस
1,470 (चाँद का 42%)
18×1020 (चाँद का 2.5%)
3,560,000 (चाँद का 930%)
79 (चाँद का 290%)
शनि के चंद्रमा अपनी सबसे छोटी से लेकर सबसे लंबी कक्षीय अवधि (या
अर्द्ध मुख्य अक्ष ) के साथ यहां सूचीबद्ध हैं। बहुत बड़े चंद्रमा जिन्होंने
गुरुत्वीय पतन से अपना गोलीय आकार धारण किया है, मोटे अक्षरों में वर्णित है। जबकि अनियमित आकार वाले चंद्रमा लाल, नारंगी और भूरे पृष्ठभूमि में सूचीबद्ध हैं।
कुंजी
† प्रमुख बर्फीले चंद्रमा
♠ टाइटन
‡ इनुइट समूह
♦ गैलिक समूह
♣ नोर्स समूह
साँचा:-
अनुक्रम
लेबल
नाम
उच्चारण (key )
छवि
व्यास (किमी)[ lower-alpha १]
द्रव्यमान (साँचा:E किग्रा ) [ lower-alpha २]
अर्द्ध दीर्घ अक्ष (किमी) [ lower-alpha ३]
कक्षीय अवधि (d )[ lower-alpha ३] [ lower-alpha ४]
झुकाव[ lower-alpha ३] [ lower-alpha ५]
विकेन्द्रता
स्थिति
खोज के वर्ष[ ९]
आविष्कारक[ ९]
साँचा:Sort
S/2009 S 1
—
साँचा:Sort
साँचा:Sort
साँचा:Sort
साँचा:Sort
साँचा:Sort
साँचा:Sort
outer B Ring
2009
Cassini–Huygens [ १०]
साँचा:Sort
(मूनलेट )
—
साँचा:Sort
साँचा:Sort
साँचा:Sort
साँचा:Sort
साँचा:Sort
साँचा:Sort
Three 1000 km bands within A Ring
2006
Cassini–Huygens
साँचा:Sort
साँचा:Sort
पान
साँचा:IPA
साँचा:Sort
साँचा:Sort
साँचा:Sort
साँचा:Sort
साँचा:Sort
साँचा:Sort
in Encke Division
1990
M. Showalter
साँचा:Sort
साँचा:Sort
डाफनिस
साँचा:IPA
साँचा:Sort
साँचा:Sort
साँचा:Sort
साँचा:Sort
साँचा:Sort
साँचा:Sort
in Keeler Gap
2005
Cassini–Huygens
साँचा:Sort
साँचा:Sort
एटलस
साँचा:IPA
साँचा:Sort
साँचा:Sort
साँचा:Sort
साँचा:Sort
साँचा:Sort
साँचा:Sort
outer A Ring shepherd
1980
Voyager 2
साँचा:Sort
साँचा:Sort
प्रोमेथियस
साँचा:IPA
साँचा:Sort
साँचा:Sort
साँचा:Sort
साँचा:Sort
साँचा:Sort
साँचा:Sort
inner F Ring shepherd
1980
Voyager 2
साँचा:Sort
साँचा:Sort
पैंडोरा
साँचा:IPA
साँचा:Sort
साँचा:Sort
साँचा:Sort
साँचा:Sort
साँचा:Sort
साँचा:Sort
outer F Ring Shepherd
1980
Voyager 2
साँचा:Sort
साँचा:Sort
एपिमेथियस
साँचा:IPA
साँचा:Sort
साँचा:Sort
साँचा:Sort
साँचा:Sort
साँचा:Sort
साँचा:Sort
co-orbital with Janus
1977
J. Fountain , and S. Larson
साँचा:Sort
साँचा:Sort
जानूस
साँचा:IPA
साँचा:Sort
साँचा:Sort
साँचा:Sort
साँचा:Sort
साँचा:Sort
साँचा:Sort
co-orbital with Epimetheus
1966
A. Dollfus
साँचा:Sort
साँचा:Sort
इगेओन
साँचा:IPA
साँचा:Sort
साँचा:Sort
साँचा:Sort
साँचा:Sort
साँचा:Sort
साँचा:Sort
G Ring moonlet
2008
Cassini–Huygens
साँचा:Sort
साँचा:Sort
†माइमस
साँचा:IPA
साँचा:Sort
साँचा:Sort
साँचा:Sort
साँचा:Sort
साँचा:Sort
साँचा:Sort
1789
W. Herschel
10
साँचा:Sort
मिथोन
साँचा:IPA
साँचा:Sort
साँचा:Sort
साँचा:Sort
साँचा:Sort
साँचा:Sort
साँचा:Sort
Alkyonides
2004
Cassini–Huygens
11
साँचा:Sort
एंथे
साँचा:IPA
साँचा:Sort
साँचा:Sort
साँचा:Sort
साँचा:Sort
साँचा:Sort
साँचा:Sort
Alkyonides
2007
Cassini–Huygens
12
साँचा:Sort
पालिन
साँचा:IPA
साँचा:Sort
साँचा:Sort
साँचा:Sort
साँचा:Sort
साँचा:Sort
साँचा:Sort
Alkyonides
2004
Cassini–Huygens
13
साँचा:Sort
†ऍनसॅलअडस
साँचा:IPA
साँचा:Sort
साँचा:Sort
साँचा:Sort
साँचा:Sort
साँचा:Sort
साँचा:Sort
Generates the E ring
1789
W. Herschel
14
साँचा:Sort
†टॅथिस
साँचा:IPA
साँचा:Sort
साँचा:Sort
साँचा:Sort
साँचा:Sort
साँचा:Sort
साँचा:Sort
1684
G. Cassini
साँचा:Sort
साँचा:Sort
टेलेस्टो
साँचा:IPA
साँचा:Sort
साँचा:Sort
साँचा:Sort
साँचा:Sort
साँचा:Sort
साँचा:Sort
leading Tethys trojan
1980
B. Smith, H. Reitsema, S. Larson, and J. Fountain
साँचा:Sort
साँचा:Sort
केलिप्सो
साँचा:IPA
साँचा:Sort
साँचा:Sort
साँचा:Sort
साँचा:Sort
साँचा:Sort
साँचा:Sort
trailing Tethys trojan
1980
D. Pascu, P. Seidelmann, W. Baum, and D. Currie
17
साँचा:Sort
†डायोनी
साँचा:IPA
साँचा:Sort
साँचा:Sort
साँचा:Sort
साँचा:Sort
साँचा:Sort
साँचा:Sort
1684
G. Cassini
साँचा:Sort
साँचा:Sort
हेलेन
साँचा:IPA
साँचा:Sort
साँचा:Sort
साँचा:Sort
साँचा:Sort
साँचा:Sort
साँचा:Sort
leading Dione trojan
1980
P. Laques and J. Lecacheux
साँचा:Sort
साँचा:Sort
पॉलीड्युसस
साँचा:IPA
साँचा:Sort
साँचा:Sort
साँचा:Sort
साँचा:Sort
साँचा:Sort
साँचा:Sort
trailing Dione trojan
2004
Cassini–Huygens
20
साँचा:Sort
†रिया
साँचा:IPA
साँचा:Sort
साँचा:Sort
साँचा:Sort
साँचा:Sort
साँचा:Sort
साँचा:Sort
1672
G. Cassini
21
साँचा:Sort
♠टाइटन
साँचा:IPA
साँचा:Sort
साँचा:Sort
साँचा:Sort
साँचा:Sort
साँचा:Sort
साँचा:Sort
1655
C. Huygens
22
साँचा:Sort
†हिपेरायन
साँचा:IPA
साँचा:Sort
साँचा:Sort
साँचा:Sort
साँचा:Sort
साँचा:Sort
साँचा:Sort
in 4:3 resonance with Titan
1848
W. Bond G. Bond W. Lassell
23
साँचा:Sort
†आऐपिटस
साँचा:IPA
साँचा:Sort
साँचा:Sort
साँचा:Sort
साँचा:Sort
साँचा:Sort
साँचा:Sort
1671
G. Cassini
24
साँचा:Sort
‡किवियक
साँचा:IPA
साँचा:Sort
साँचा:Sort
साँचा:Sort
साँचा:Sort
साँचा:Sort
साँचा:Sort
Inuit group
2000
B. Gladman , J. Kavelaars , et al.
25
साँचा:Sort
‡ऐजराक
साँचा:IPA
साँचा:Sort
साँचा:Sort
साँचा:Sort
साँचा:Sort
साँचा:Sort
साँचा:Sort
Inuit group
2000
B. Gladman , J. Kavelaars , et al.
26
साँचा:Sort
♣†फोबे
साँचा:IPA
साँचा:Sort
साँचा:Sort
साँचा:Sort
साँचा:Sort
साँचा:Sort
साँचा:Sort
Norse group
1899
W. Pickering
27
साँचा:Sort
‡पालियाक
साँचा:IPA
साँचा:Sort
साँचा:Sort
साँचा:Sort
साँचा:Sort
साँचा:Sort
साँचा:Sort
Inuit group
2000
B. Gladman , J. Kavelaars , et al.
28
साँचा:Sort
♣स्केथि
साँचा:IPA
साँचा:Sort
साँचा:Sort
साँचा:Sort
साँचा:Sort
साँचा:Sort
साँचा:Sort
Norse (Skathi) Group
2000
B. Gladman , J. Kavelaars , et al.
29
साँचा:Sort
♦अल्बियोरिक्स
साँचा:IPA
साँचा:Sort
साँचा:Sort
साँचा:Sort
साँचा:Sort
साँचा:Sort
साँचा:Sort
Gallic group
2000
M. Holman
30
♣S/2007 S 2
—
साँचा:Sort
साँचा:Sort
साँचा:Sort
साँचा:Sort
साँचा:Sort
साँचा:Sort
Norse group
2007
S. Sheppard , D. Jewitt , J. Kleyna , B. Marsden
31
साँचा:Sort
♦बेभियोन्न
साँचा:IPA
साँचा:Sort
साँचा:Sort
साँचा:Sort
साँचा:Sort
साँचा:Sort
साँचा:Sort
Gallic group
2004
S. Sheppard , D. Jewitt , J. Kleyna
32
साँचा:Sort
♦एरियपस
साँचा:IPA
साँचा:Sort
साँचा:Sort
साँचा:Sort
साँचा:Sort
साँचा:Sort
साँचा:Sort
Gallic group
2000
B. Gladman , J. Kavelaars , et al.
33
साँचा:Sort
♣स्कॉल
साँचा:IPA
साँचा:Sort
साँचा:Sort
साँचा:Sort
साँचा:Sort
साँचा:Sort
साँचा:Sort
Norse (Skathi) group
2006
S. Sheppard , D. Jewitt , J. Kleyna
34
साँचा:Sort
‡Siarnaq
साँचा:IPA
साँचा:Sort
साँचा:Sort
साँचा:Sort
साँचा:Sort
साँचा:Sort
साँचा:Sort
Inuit group
2000
B. Gladman , J. Kavelaars , et al.
35
साँचा:Sort
‡तार्केक
साँचा:IPA
साँचा:Sort
साँचा:Sort
साँचा:Sort
साँचा:Sort
साँचा:Sort
साँचा:Sort
Inuit group
2007
S. Sheppard , D. Jewitt , J. Kleyna
36
♣S/2004 S 13
—
साँचा:Sort
साँचा:Sort
साँचा:Sort
साँचा:Sort
साँचा:Sort
साँचा:Sort
Norse group
2004
S. Sheppard , D. Jewitt , J. Kleyna
37
साँचा:Sort
♣ग्रेइप
साँचा:IPA
साँचा:Sort
साँचा:Sort
साँचा:Sort
साँचा:Sort
साँचा:Sort
साँचा:Sort
Norse group
2006
S. Sheppard , D. Jewitt , J. Kleyna
38
साँचा:Sort
♣हीरोकीन
साँचा:IPA
साँचा:Sort
साँचा:Sort
साँचा:Sort
साँचा:Sort
साँचा:Sort
साँचा:Sort
Norse (Skathi) group
2006
S. Sheppard , D. Jewitt , J. Kleyna
39
साँचा:Sort
♣जार्नसेक्सा
साँचा:IPA
साँचा:Sort
साँचा:Sort
साँचा:Sort
साँचा:Sort
साँचा:Sort
साँचा:Sort
Norse group
2006
S. Sheppard , D. Jewitt , J. Kleyna
40
साँचा:Sort
♦टार्वोस
साँचा:IPA
साँचा:Sort
साँचा:Sort
साँचा:Sort
साँचा:Sort
साँचा:Sort
साँचा:Sort
Gallic group
2000
B. Gladman , J. Kavelaars , et al.
41
साँचा:Sort
♣मंडलफैरी
साँचा:IPA
साँचा:Sort
साँचा:Sort
साँचा:Sort
साँचा:Sort
साँचा:Sort
साँचा:Sort
Norse group
2000
B. Gladman , J. Kavelaars , et al.
42
♣S/2006 S 1
—
साँचा:Sort
साँचा:Sort
साँचा:Sort
साँचा:Sort
साँचा:Sort
साँचा:Sort
Norse (Skathi) group
2006
S. Sheppard , D.C. Jewitt , J. Kleyna
43
♣S/2004 S 17
—
साँचा:Sort
साँचा:Sort
साँचा:Sort
साँचा:Sort
साँचा:Sort
साँचा:Sort
Norse group
2004
S. Sheppard , D. Jewitt , J. Kleyna
44
साँचा:Sort
♣Bergelmir
साँचा:IPA
साँचा:Sort
साँचा:Sort
साँचा:Sort
साँचा:Sort
साँचा:Sort
साँचा:Sort
Norse (Skathi) group
2004
S. Sheppard , D. Jewitt , J. Kleyna
45
साँचा:Sort
♣Narvi
साँचा:IPA
साँचा:Sort
साँचा:Sort
साँचा:Sort
साँचा:Sort
साँचा:Sort
साँचा:Sort
Norse (Narvi) group
2003
S. Sheppard , D. Jewitt , J. Kleyna
46
साँचा:Sort
♣Suttungr
साँचा:IPA
साँचा:Sort
साँचा:Sort
साँचा:Sort
साँचा:Sort
साँचा:Sort
साँचा:Sort
Norse group
2000
B. Gladman , J. Kavelaars , et al.
47
साँचा:Sort
♣Hati
साँचा:IPA
साँचा:Sort
साँचा:Sort
साँचा:Sort
साँचा:Sort
साँचा:Sort
साँचा:Sort
Norse group
2004
S. Sheppard , D. Jewitt , J. Kleyna
48
♣S/2004 S 12
—
साँचा:Sort
साँचा:Sort
साँचा:Sort
साँचा:Sort
साँचा:Sort
साँचा:Sort
Norse group
2004
S. Sheppard , D. Jewitt , J. Kleyna
49
साँचा:Sort
♣Farbauti
साँचा:IPA
साँचा:Sort
साँचा:Sort
साँचा:Sort
साँचा:Sort
साँचा:Sort
साँचा:Sort
Norse (Skathi) group
2004
S. Sheppard , D. Jewitt , J. Kleyna
50
साँचा:Sort
♣Thrymr
साँचा:IPA
साँचा:Sort
साँचा:Sort
साँचा:Sort
साँचा:Sort
साँचा:Sort
साँचा:Sort
Norse group
2000
B. Gladman , J. Kavelaars , et al.
51
साँचा:Sort
♣Aegir
साँचा:IPA
साँचा:Sort
साँचा:Sort
साँचा:Sort
साँचा:Sort
साँचा:Sort
साँचा:Sort
Norse group
2004
S. Sheppard , D. Jewitt , J. Kleyna
52
♣S/2007 S 3
—
साँचा:Sort
साँचा:Sort
साँचा:Sort
साँचा:Sort
साँचा:Sort
साँचा:Sort
Norse group
2007
S. Sheppard , D. Jewitt , J. Kleyna
53
साँचा:Sort
♣Bestla
साँचा:IPA
साँचा:Sort
साँचा:Sort
साँचा:Sort
साँचा:Sort
साँचा:Sort
साँचा:Sort
Norse (Narvi) group
2004
S. Sheppard , D. Jewitt , J. Kleyna
54
♣S/2004 S 7
—
साँचा:Sort
साँचा:Sort
साँचा:Sort
साँचा:Sort
साँचा:Sort
साँचा:Sort
Norse group
2004
S. Sheppard , D. Jewitt , J. Kleyna
55
♣S/2006 S 3
—
साँचा:Sort
साँचा:Sort
साँचा:Sort
साँचा:Sort
साँचा:Sort
साँचा:Sort
Norse (Skathi) group
2006
S. Sheppard , D. Jewitt , J. Kleyna
56
साँचा:Sort
♣Fenrir
साँचा:IPA
साँचा:Sort
साँचा:Sort
साँचा:Sort
साँचा:Sort
साँचा:Sort
साँचा:Sort
Norse group
2004
S. Sheppard , D. Jewitt , J. Kleyna
57
साँचा:Sort
♣Surtur
साँचा:IPA
साँचा:Sort
साँचा:Sort
साँचा:Sort
साँचा:Sort
साँचा:Sort
साँचा:Sort
Norse group
2006
S. Sheppard , D. Jewitt , J. Kleyna
58
साँचा:Sort
♣Kari
साँचा:IPA
साँचा:Sort
साँचा:Sort
साँचा:Sort
साँचा:Sort
साँचा:Sort
साँचा:Sort
Norse (Skathi) group
2006
S. Sheppard , D. Jewitt , J. Kleyna
59
साँचा:Sort
♣Ymir
साँचा:IPA
साँचा:Sort
साँचा:Sort
साँचा:Sort
साँचा:Sort
साँचा:Sort
साँचा:Sort
Norse group
2000
B. Gladman , J. Kavelaars , et al.
60
साँचा:Sort
♣Loge
साँचा:IPA
साँचा:Sort
साँचा:Sort
साँचा:Sort
साँचा:Sort
साँचा:Sort
साँचा:Sort
Norse group
2006
S. Sheppard , D. Jewitt , J. Kleyna
61
साँचा:Sort
♣Fornjot
साँचा:IPA
साँचा:Sort
साँचा:Sort
साँचा:Sort
साँचा:Sort
साँचा:Sort
साँचा:Sort
Norse group
2004
S. Sheppard , D. Jewitt , J. Kleyna
The following objects (observed by Cassini ) have not been confirmed as solid bodies. It is not yet clear if these are real satellites or merely persistent clumps within the F Ring.[ ११]
Name
Image
Diameter (km)
Semi-major axis (km)[ ७]
Orbital period (d )[ ७]
Position
Discovery year
S/2004 S 6
≈ 3–5
≈ 140,130
+0.61801
uncertain objects around the F Ring
2004
S/2004 S 3 /S 4 [ lower-alpha ६]
≈ 3−5
≈ 140,300
≈ +0.619
2004
Two moons were claimed to be discovered by different astronomers but never seen again. Both moons were said to orbit between Titan and Hyperion .[ १२]
↑ Thomas, P.C "Shapes of the saturnian icy satellites and their significance". Icarus . 190
573–584.doi:10.1016/j.icarus.2007.03.012 .[१] Retrieved 23 मई 2011.
↑ Jacobson, R. A.; Antreasian, P. G.; Bordi, J. J.; Criddle, K. E.; et al. (December 2006). "The Gravity Field of the Saturnian System from Satellite Observations and Spacecraft Tracking Data". The Astronomical Journal 132 (6): 2520–2526. Bibcode 2006AJ....132.2520J. doi:10.1086/508812
↑ ३.० ३.१ ३.२ Williams, David R.(August 21, 2008)."Saturnian Satellite Fact Sheet".NASA (National Space Science Data Center).[२]
↑ ४.० ४.१ ४.२ उद्धरण त्रुटि: अमान्य <ref> टैग;
Thomas2010 नामक संदर्भ की जानकारी नहीं है
↑ उद्धरण त्रुटि: अमान्य <ref> टैग;
SheppardSat नामक संदर्भ की जानकारी नहीं है
↑ उद्धरण त्रुटि: अमान्य <ref> टैग;
Jacobson Antreasian et al. 2006 नामक संदर्भ की जानकारी नहीं है
↑ ७.० ७.१ ७.२ उद्धरण त्रुटि: अमान्य <ref> टैग;
Spitale Jacobson et al. 2006 नामक संदर्भ की जानकारी नहीं है
↑ उद्धरण त्रुटि: अमान्य <ref> टैग;
note_5 नामक संदर्भ की जानकारी नहीं है
↑ ९.० ९.१ उद्धरण त्रुटि: अमान्य <ref> टैग;
Gazetteer नामक संदर्भ की जानकारी नहीं है
↑ उद्धरण त्रुटि: अमान्य <ref> टैग;
IAUC2009b नामक संदर्भ की जानकारी नहीं है
↑ ११.० ११.१ उद्धरण त्रुटि: अमान्य <ref> टैग;
Porco2005 नामक संदर्भ की जानकारी नहीं है
↑ १२.० १२.१ १२.२ उद्धरण त्रुटि: अमान्य <ref> टैग;
Solarviews नामक संदर्भ की जानकारी नहीं है
उद्धरण त्रुटि: "lower-alpha" नामक सन्दर्भ-समूह के लिए <ref> टैग मौजूद हैं, परन्तु समूह के लिए कोई <references group="lower-alpha"/> टैग नहीं मिला। यह भी संभव है कि कोई समाप्ति </ref> टैग गायब है।